Prawo restrukturyzacyjne

Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego – również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. Jest to ustawowa definicja restrukturyzacji, która obejmuje nie tylko instrumenty prawne, ale i również całokształt czynników ekonomicznych. Generalnie istotą restrukturyzacji polega na podjęciu działań organizacyjno-prawnych, których celem jest ustabilizowanie sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Należy przez to rozumieć czynności zmierzające do: optymalizacji kosztów działalności, zwiększenia marży na produktach, wprowadzenia nowych produktów/usług, analizę SWOT, w skrajnych przypadkach optymalizację zatrudnienia. Rolą doradcy restrukturyzacyjnego jest praca razem z osobami zarządzającymi celem wypracowania planu naprawczego przedsiębiorstwa, który zyska uznanie w oczach wierzycieli.

Z kolei działania prawne podejmowane przez doradcę restrukturyzacyjnego mają charakter osłonowy, w aspekcie prawnym restrukturyzacja ma za zadanie ochronę majątku dłużnika, zwiększenie płynności oraz redukcję części zadłużenia (głównie odsetek ustawowych za opóźnienie oraz części należności głównej.

W przeciwieństwie do upadłości, wniosek restrukturyzacyjny do Sądu może złożyć wyłącznie dłużnik. Postępowanie prowadzone jest wobec podmiotów niewypłacalnych, jak i zagrożonych niewypłacalnością. Przez wniosek restrukturyzacyjny należy rozumieć wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego oraz wniosek o zatwierdzenie układu przyjętego w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Sąd odmawia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, jeżeli skutkiem tego postępowania byłoby pokrzywdzenie wierzycieli. Sąd odmawia również otwarcia postępowania układowego lub sanacyjnego również, jeżeli nie została uprawdopodobniona zdolność dłużnika do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu. Sam wniosek jest bardzo złożony i wymaga zachowania wymogów formalnych wskazanych w ustawie Prawo restrukturyzacyjne.

Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) jest postępowaniem, które charakteryzuje się szybkością postępowania, niskim stopniem sformalizowania i małą rolą Sądu Restrukturyzacyjnego. Umożliwia zawarcie układu w wyniku samodzielnego zbierania głosów wierzycieli przez dłużnika bez udziału sądu. Może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15 % sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Celem zawarcia układu – w postępowaniu tym dłużnik we współpracy z nadzorcą układu dokonuje przygotowania propozycji układowych, następnie nadzorca układu przeprowadza zbieranie głosów, a na koniec składany jest do Sądu wniosek o zatwierdzenie układu. Co istotne w tym postępowaniu nadzorca układu nie jest wyznaczany przez Sąd Restrukturyzacyjny, ale działa w oparciu o umowę zawartą z dłużnikiem. Nadzorcą układu może być wyłącznie osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego.

Przyspieszone postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie. Może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15 % sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem (identyczna przesłanka, jak przy PZU). Wniosek o otwarcie postępowania składany jest do Sądu i powinien spełniać wszystkie wymogi formalne określone w ustawie Prawo restrukturyzacyjne. Wraz z wnioskiem o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego dłużnik składa na piśmie oświadczenie, że informacje zawarte we wniosku i załącznikach są prawdziwe i zupełne. Uwzględniając wniosek, Sad wydaje postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego, które jest natychmiast skuteczne i wykonalne, a także powołuje nadzorcę sądowego. W tym trybie (poza wyjątkami) dłużnik nie traci zarządu nad swoim majątkiem, musi wykonywać jednak określone obowiązki i udzielać sędziemu-komisarzowi oraz nadzorcy sądowemu wszystkich stosownych wyjaśnień pod groźbą odebrania mu zarządu.

Postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Tutaj zmiana, bowiem może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15 % sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. W tym postępowaniu dłużnik składa wniosek do Sądu Restrukturyzacyjnego, który musi spełniać określone wymogi formalne. We wniosku o otwarcie postępowania układowego dłużnik uprawdopodabnia zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania układowego i zobowiązań powstałych po dniu jego otwarcia. Wniosek co do zasady rozpatrywany jest na posiedzeniu niejawnym w terminie 2 tygodni, chyba że istnieje konieczność wyznaczenia rozprawy (wówczas 6 tygodni). W postanowieniu powoływany jest nadzorca sądowy. W tym trybie również (poza wyjątkami) dłużnik nie traci zarządu nad swoim majątkiem, musi wykonywać jednak określone obowiązki i udzielać sędziemu-komisarzowi oraz nadzorcy sądowemu wszystkich stosownych wyjaśnień pod groźbą odebrania mu zarządu.

Postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie działań sanacyjnych oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Działaniami sanacyjnymi są czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją. Postępowanie otwiera Sąd Restrukturyzacyjny na wniosek, który musi spełniać wymogi formalne. Uwzględniając wniosek Sąd wyznacza zarządcę i odbiera zarząd własny dłużnikowi, stąd ta forma restrukturyzacji pod względem kompetencji organu prowadzącego jest zbliżona do upadłości. W postępowaniu tym jednak dłużnik uzyskuje całkowitą ochronę przed egzekucją, co oznacza, że wierzyciele objęci układem i będący zabezpieczeni rzeczowo na majątku dłużnika nie mogą prowadzić przeciwko niemu egzekucji w żadnym zakresie.